Inspectie uitgevoerd, toch aansprakelijk? Zo zit het écht

Je bent klaar. Inspectie uitgevoerd, rapport geschreven, bevindingen overgedragen. Door naar de volgende klus. Tot twee weken later je opdrachtgever belt: incident. Materiële schade. Productie-uitval. En dan komt de vraag die geen inspecteur wil horen: “Jullie hebben toch geïnspecteerd?”

Eerst even het fundament: wanneer ben je aansprakelijk?

Het Burgerlijk Wetboek (Boek 6) kent twee grondslagen. De eerste: wanprestatie (artikel 6:74 BW). Simpel gezegd: je komt een afspraak uit de inspectieovereenkomst niet na en dat leidt tot schade. De tweede: onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW). Er ontstaat schade door een fout die buiten de afgesproken werkzaamheden valt.

Het criterium dat de rechtspraak hanteert? Of je hebt gehandeld zoals van een redelijk bekwaam vakgenoot mocht worden verwacht. Let op: je hoeft niet de allerbeste prestatie te leveren. Het gaat erom of een gemiddelde inspecteur in dezelfde situatie hetzelfde had gedaan.

En hier wordt het concreet. De SCIOS-protocollen — denk aan TD12, TD14 en TD18 — zijn niet zomaar documenten. Ze vertegenwoordigen de breed gedragen opvatting binnen de sector over wat van een inspecteur verwacht mag worden. IB28 is daar glashelder over: voldoe je aan het protocol? Dan verkleint dat je aansprakelijkheidsrisico flink. Wijk je ervan af? Dan wordt dat risico aanmerkelijk groter.

Anders gezegd: het protocol is niet alleen een werkmethode. Het is je schild.

Drie scenario’s die je moet kennen

IB28 beschrijft in §3.3 een situatie die iedere inspecteur herkent. Een installatie wordt geïnspecteerd, er worden geen bevindingen vastgesteld, maar kort daarna vindt er tóch een incident plaats. Het document onderscheidt drie scenario’s — en de verschillen zijn groot.

Scenario 1 — Je hebt het protocol gevolgd. Je kunt aantonen dat je de inspectie volledig en conform het protocol hebt uitgevoerd. In dat geval is het incident doorgaans niet aan jou toe te rekenen. Je hebt gewerkt volgens de algemeen geaccepteerde afspraken. Bovendien: er kunnen ná jouw inspectie omstandigheden zijn opgetreden waar jij als inspecteur geen invloed op had. Kort gezegd: je staat sterk.

Scenario 2a — Je hebt het protocol niet gevolgd, maar er is geen verband met het incident. Je hebt bepaalde onderdelen overgeslagen, maar het incident houdt géén verband met die overgeslagen delen. Hier ontbreekt het zogeheten causaal verband — de schakel tussen jouw fout en de schade. Zonder die schakel kan de installatie-eigenaar je niet met succes aanspreken.

Scenario 2b — Je hebt het protocol niet gevolgd, en er ís verband met het incident. Dit is het scenario waar het schuurt. Je hebt onderdelen overgeslagen en het incident houdt wél verband met die niet-geïnspecteerde delen. Een volledige inspectie had het gebrek dat tot het incident leidde moeten vaststellen. In dit geval kan nalatigheid worden aangenomen — en dat is een stevig juridisch woord.

Maar het wordt nog spannender. IB28 benoemt expliciet: als na een ernstig voorval — een heftige brand, een explosie — niet meer te achterhalen is wat de oorzaak was, kan de bewijslast bij jou als inspecteur komen te liggen. Kun je niet aantonen dat je het protocol hebt gevolgd? Dan werkt dat tegen je.

Laat dat even tot je doordringen. Niet de opdrachtgever moet bewijzen dat jij fout zat. Jij moet bewijzen dat je het goed hebt gedaan.

Wie draait er dan voor op?

Even een geruststellende nuance. In de meeste gevallen van civielrechtelijke aansprakelijkheid is de werkgever — het inspectiebedrijf — aansprakelijk voor het handelen van zijn werknemers. Dat geldt ook voor zzp’ers die inspecties uitvoeren in naam van een inspectiebedrijf.

Maar denk niet dat je als inspecteur altijd buiten schot blijft. IB28 is daar eerlijk over: bij opzettelijk of bewust roekeloos handelen kan het inspectiebedrijf de schade op jou verhalen. En in uitzonderlijke gevallen — dodelijke slachtoffers, ernstig letsel — kan zelfs strafrechtelijke aansprakelijkheid in beeld komen.

Klinkt misschien ver van je bed. Maar het laat zien waarom je vak meer is dan meten en rapporteren. Kennis bijhouden is geen luxe. Het is een noodzaak. En trouwens: IB28 zegt ook dat de werkgever je in staat móet stellen om je werk goed te doen. Denk aan juiste hulpmiddelen en de gelegenheid om je kennis bij te houden en uit te breiden.

Vier dingen die je vandaag al anders kunt doen

Wacht niet tot een jurist je belt. Dit kun je vandaag oppakken:

1. Voer je inspectie volledig uit. Geen uitzonderingen, tenzij schriftelijk afgestemd met de opdrachtgever én vastgelegd in de rapportage. Of je nu werkt met TD12 (Scope 8), TD14 (Scope 10) of TD18 (Scope 12): het inspectieplan is leidend.
2. Leg alles vast. Herleidbare meetwaarden, meetinstrumenten met kalibratiedatum, de omvang van je werkzaamheden. Als je later moet aantonen dat je het protocol hebt gevolgd, is die rapportage je bewijs. Niet je geheugen.
3. Gebruik geaccepteerde classificatiedocumenten. IB28 stelt dat beoordelingsdocumenten die onder consensus van de vakgroep zijn ontwikkeld — zoals IB22 — je beter beschermen dan een eigen beoordelingsmethode. Geen eigen bedenksels dus.
4. Meld gevaarlijke situaties direct én schriftelijk. Niet alleen mondeling aan iemand op de werkvloer. Ook per e-mail aan een leidinggevende, en via je eigen inspectiebedrijf aan de directie van het geïnspecteerde bedrijf. Mondeling melden zonder schriftelijke bevestiging is juridisch gezien alsof je het niet hebt gemeld.

Waarom dit verder gaat dan een juridisch document

IB28 is informatief — niet normatief. Je bent niet verplicht het toe te passen. Maar als je het leest, snap je beter waar de risico’s liggen en hoe je ze verkleint. Het behandelt naast de scenario’s hierboven ook de rol van algemene voorwaarden, het belang van een beroepsaansprakelijkheidsverzekering en de gevolgen van je rechtsvorm als inspectiebedrijf.

En als je eerlijk bent: wanneer heb je voor het laatst stil gestaan bij de juridische kant van je vak? We inspecteren op NEN 1010, NEN 3140, NTA 8220 en NEN-EN-IEC 61439. We kennen de normen. Maar kennen we ook onze eigen positie als het misgaat?

Precies dáár draait het om in de opleidingen van Omega Energietechniek. Wij vertalen normen en protocollen naar de praktijk. Niet alleen technisch, maar ook juridisch. Zodat je weet wat je doet, waarom je het doet, en dat je het kunt aantonen als iemand ernaar vraagt.

Benieuwd? Bekijk ons actuele opleidingsaanbod en schrijf je in. Want de beste bescherming tegen aansprakelijkheid is weten wat je doet — en het ook nog eens goed vastleggen.