Die boormachine staat al jaren op de bouwplaats. Maar wanneer is hij écht gekeurd?

Waarom het keuren van elektrische arbeidsmiddelen volgens NEN 3140 meer is dan een sticker plakken

Je kent het wel. Die vertrouwde haakse slijper die al jaren meegaat. De bouwlamp die op elke klus weer mee naar binnen wordt gesleept. Of de verlengkabel die ondertussen meer tape dan mantel heeft. Ze werken nog, dus ze zijn veilig. Toch?

Helaas werkt het zo niet. Volgens de Arbowet is de werkgever verantwoordelijk voor veilige arbeidsmiddelen. En “hij doet het nog” is geen keuringscriterium. Sterker nog: een defect aan een elektrisch arbeidsmiddel kan leiden tot een elektrische schok, brandwonden of erger. En dan heb je als werkgever een serieus probleem.

In dit artikel leggen we uit wat het keuren van elektrische arbeidsmiddelen inhoudt, waarom NEN 3140 daarbij centraal staat en hoe je als professional zelf bevoegd wordt om deze keuringen uit te voeren.

Wat zegt de wet?

Het Arbobesluit is hier glashelder. Artikel 3.4 stelt dat elektrische installaties en apparatuur zodanig moeten zijn ontworpen, ingericht en onderhouden dat veilig gebruik zo goed mogelijk is gewaarborgd. En artikel 3.5 gaat specifiek over het werken met elektrische apparatuur en de verplichting om risico’s te beheersen.

Om invulling te geven aan deze wettelijke eisen is NEN 3140 geschreven. Deze norm beschrijft onder andere in bepaling 5.102 hoe elektrische arbeidsmiddelen periodiek moeten worden geïnspecteerd. Niet als aanbeveling, maar als concrete methode om aan de Arbowet te voldoen.

En let op: de werkgever draagt de verantwoordelijkheid. Niet de medewerker die het apparaat gebruikt, niet de leverancier. De werkgever.

Klasse 1 of Klasse 2: het maakt uit

Bij het keuren van arbeidsmiddelen is het cruciaal om te weten met welke isolatieklasse je te maken hebt.

Klasse 1 arbeidsmiddelen hebben vaak een metalen behuizing die is verbonden met een beschermingsleiding, oftewel: ze hebben een aardaansluiting. Bij deze apparaten moet je onder andere de weerstand van de beschermingsleiding meten én de isolatieweerstand of lekstroom bepalen.

Klasse 2 arbeidsmiddelen hebben dubbele of versterkte isolatie en géén aardverbinding. Het symbool met het dubbele vierkantje geeft dit aan. Hier meet je de isolatieweerstand om te controleren of die dubbele isolatie nog intact is.

Voor beide klassen geldt: visuele inspectie is verplicht. Je controleert op beschadigingen aan kabels, stekkers, behuizingen en bedieningsorganen. Want een scheur in de isolatie of een losgeraakte aardverbinding zie je niet aan het functioneren van het apparaat – maar het kan wel levensgevaarlijk zijn.

Wat komt er kijken bij een keuring?

Volgens TD12 Bijlage 3 (t.b.v. SCIOS Scope 9) bestaat een keuring uit twee onderdelen: visuele inspectie en metingen met beproevingen.

Bij de visuele inspectie controleer je onder andere of de beschermingsmaatregelen tegen elektrische schok nog intact zijn, of het arbeidsmiddel geschikt is voor de omgevingsomstandigheden waarin het wordt gebruikt en of er geen zichtbare beschadigingen zijn die de veiligheid in gevaar brengen.

Bij de metingen gaat het om concrete tests. Voor klasse 1 arbeidsmiddelen meet je de weerstand van de beschermingsleiding en de isolatieweerstand of reële lekstroom. Voor klasse 2 arbeidsmiddelen meet je de isolatieweerstand. En als er een aardlekbeveiliging aanwezig is, test je de aanspreektijd en aanspreekstroom.

Belangrijk detail uit NEN 3140: als je de vervangende lekstroom wilt meten, moet je eerst een isolatieweerstandmeting uitvoeren. Doe je dit niet, dan mis je mogelijk een sluipend isolatiedefect.

Hoe vaak moet je keuren volgens NEN 3140?

De keuringsfrequentie hangt af van meerdere factoren. NEN 3140 bijlage I geeft handvatten om de tijd tussen twee opeenvolgende inspecties te bepalen. Daarbij spelen de gebruiksomstandigheden een grote rol. Een kantoorstofzuiger heeft een ander risicoprofiel dan een slijptol op een bouwplaats.

In de praktijk zie je vaak keuringstermijnen van drie maanden tot een jaar, afhankelijk van de intensiteit van het gebruik en de omgevingsinvloeden. Maar onthoud: als je twijfelt over de veiligheid, keur je. Liever een keer te veel dan een keer te weinig.

Waarom zou je dit zelf willen kunnen?

Veel bedrijven besteden het keuren van arbeidsmiddelen uit. Dat kan, maar het kost tijd en geld. En je bent afhankelijk van externe partijen. Door zelf de kennis en bevoegdheid in huis te hebben, kun je sneller schakelen. Een nieuw apparaat direct beoordelen. Een beschadiging ter plekke afhandelen. En je bespaart op de lange termijn flink op externe keuringskosten.

Bovendien: wie zelf keurt, begrijpt ook beter waar de risico’s zitten. Je kijkt anders naar apparatuur. Je signaleert sneller problemen. En je draagt actief bij aan een veiligere werkomgeving.

De NEN 3140 cursus Keuren Elektrische Arbeidsmiddelen bij Omega

Bij Omega Energietechniek bieden we een praktijkgerichte cursus aan waarin je leert hoe je elektrische arbeidsmiddelen keurt volgens NEN 3140. Je leert het verschil tussen klasse 1 en klasse 2 apparaten, welke metingen je moet uitvoeren, hoe je meetresultaten beoordeelt en hoe je een keuringsrapport opstelt.

De cursus is ontwikkeld door vakdocenten met jarenlange praktijkervaring. Geen droge theorie, maar direct toepasbare kennis. Je oefent met echte meetapparatuur en echte arbeidsmiddelen. Zodat je na afloop meteen aan de slag kunt.

Dus….

Het keuren van elektrische arbeidsmiddelen is geen administratieve formaliteit. Het is een concrete maatregel om elektrische schokken en brand te voorkomen. De wet verplicht werkgevers om hiervoor te zorgen, en NEN 3140 biedt de praktische invulling.

Door zelf de kennis in huis te halen, maak je je organisatie veiliger én onafhankelijker. Je wacht niet meer op externe keurders. Je handelt direct. En je begrijpt wat je meet.

Wil je weten hoe je dit aanpakt? Bekijk dan de NEN 3140 cursus Keuren Elektrische Arbeidsmiddelen en word zelf keurmeester.