NEN 3140 aanwijsbeleid

In Nederland willen we allemaal veilig werken. Ongelukken voorkomen we liever – en de reden daarvoor is duidelijk. Vanuit de wet zijn de basisverplichtingen vastgelegd in de Arbowet, met aanvullende toelichting in het Arbeidsomstandighedenbesluit. Toch blijft de praktische invulling daarin soms vrij algemeen. Juist daar biedt NEN 3140 houvast: een duidelijke en concrete richtlijn voor het veilig werken aan en met elektrische installaties.

NEN 3140: duidelijke afspraken over veilig werken

Wie werkt met of in de buurt van elektrische installaties wil één ding zeker weten: het werk gebeurt veilig en verantwoord. De NEN 3140 helpt organisaties om dat goed te organiseren. Niet als papieren verplichting, maar als praktisch kader om risico’s te beheersen en incidenten te voorkomen.

Als opdrachtgever betekent dit vooral dat:

• werkzaamheden worden uitgevoerd door medewerkers met de juiste kennis en bevoegdheden;
• verantwoordelijkheden vooraf helder zijn vastgelegd;
• veiligheid en bedrijfscontinuïteit gewaarborgd blijven.

Werken met elektrische risico’s: wie mag wat doen?

Bij elektrotechnische werkzaamheden – en bij andere werkzaamheden waarbij elektrische risico’s kunnen ontstaan – mogen alleen bevoegde personen worden ingezet. Dat is niet alleen een eis uit de norm, maar ook uit het Arbeidsomstandighedenbesluit.

Daarom werkt NEN 3140 met een systeem van aanwijzingen. Hiermee wordt vastgelegd:

• welke werkzaamheden iemand mag uitvoeren;
• aan welke installaties;
• onder welke voorwaarden.

Iedere medewerker die met elektrische risico’s te maken krijgt, wordt schriftelijk aangewezen. Dit geldt ook voor ingehuurd personeel, uitzendkrachten en stagiairs.

Regie en verantwoordelijkheid

Naast uitvoerende rollen kent NEN 3140 ook verantwoordelijke functies. Deze zorgen ervoor dat het werk veilig en gecontroleerd kan worden uitgevoerd.

Vier niveaus van bevoegdheid

Binnen NEN 3140 worden vier rollen onderscheiden. Door deze duidelijk te scheiden, ontstaat overzicht en controle in de organisatie.

Installatieverantwoordelijke (IV)

De installatieverantwoordelijke draagt zorg voor de veiligheid en bedrijfszekerheid van de elektrische installatie zelf. Deze persoon:

• bepaalt wanneer installaties veilig in- en uitgeschakeld kunnen worden;
• bewaakt inspecties en onderhoud;
• is betrokken bij uitbreidingen en wijzigingen;
• zorgt dat documentatie en tekeningen actueel zijn.

De installatieverantwoordelijke en werkverantwoordelijke stemmen hun werkzaamheden nauw met elkaar af.

Werkverantwoordelijke (WV)

De werkverantwoordelijke organiseert en begeleidt de uitvoering van elektrotechnische werkzaamheden. Deze persoon:

• beoordeelt risico’s vooraf;
• stelt veilige werkmethoden vast;
• instrueert uitvoerende medewerkers;
• houdt toezicht tijdens de werkzaamheden.

Als klant is dit de borging dat werkzaamheden niet alleen technisch goed, maar ook veilig en beheerst worden uitgevoerd.

Vakbekwaam Persoon (VP)

De vakbekwaam persoon is een elektrotechnisch geschoolde monteur, vaak vanaf niveau 2. Deze voert zelfstandig elektrotechnische werkzaamheden uit, individueel of in teamverband.

Een VP:

• onderhoudt, inspecteert en wijzigt elektrische installaties;
• werkt volgens vastgestelde procedures;
• handelt binnen de bevoegdheden die in de aanwijzing zijn vastgelegd.

Werkzaamheden aan installaties onder spanning mogen uitsluitend plaatsvinden met een expliciete opdracht en aanvullende opleiding.

Voldoende Onderricht Persoon (VOP)

Een VOP voert eenvoudige, afgebakende werkzaamheden uit, zonder elektrotechnische vooropleiding. Denk aan facilitaire of ondersteunende functies.

Een VOP weet:

• welke elektrische risico’s bij zijn werkzaamheden horen;
• hoe deze risico’s te vermijden;
• wanneer hij moet stoppen en een deskundige moet inschakelen.

Voorbeelden van werkzaamheden:

• het spanningsloos maken van elektrotechnische installaties of delen daarvan;
• het monteren of vervangen van wandcontactdozen en schakelaars;
• vervangen van verlichting;
• aansluiten van armaturen op bestaande aansluitpunten;
• keuren van elektrische arbeidsmiddelen;
• het vervangen van een smeltpatroon;

Wat levert dit nou concreet op?

Door te werken volgens NEN 3140 met duidelijke aanwijzingen:

• worden risico’s aantoonbaar beheerst;
• is de rolverdeling helder bij audits en inspecties;
• voldoet uw organisatie aan wettelijke verplichtingen;
• blijft de continuïteit van uw installatie gewaarborgd.

Omega Energietechniek ondersteunt organisaties bij de praktische toepassing van NEN 3140: van het inrichten van verantwoordelijkheden tot het vastleggen van aanwijzingen, procedures en werkinstructies. Altijd met focus op veiligheid, duidelijkheid en een aanpak die in de praktijk écht werkt. Neem contact met ons op om de mogelijkheden te bespreken.

Naast deze ondersteuning biedt Omega Energietechniek ook opleidingen aan. Met de cursus VOP/VP leren medewerkers op een praktische manier werken volgens de eisen die NEN 3140 aan deze rollen stelt. Daarnaast is er de opleiding Werkverantwoordelijke / Installatieverantwoordelijke: in 3 klassikale dagen word je grondig voorbereid op deze verantwoordelijke functie.

Download de NEN 3140 IV checklist

Wil je als IV’er aan de slag en ben je klaar om de elektrische veiligheid binnen jouw organisatie naar een hoger niveau te tillen? Met onze checklist krijg jij inzicht in de stand van zaken binnen jouw organisatie. Of je nu net begint als IV’er of al jaren ervaring hebt, deze checklist helpt je snel te toetsen waar je staat en waar je eventueel moet bijsturen.