Thermal runaway in je EOS: is jouw noodplan conform PGS 37-1 op orde?

Het alarm van de gasdetectie gaat af bij het energieopslagsysteem in de technische ruimte. Wat gebeurt er nu? Wie belt de brandweer, wie sluit welke deur, en — misschien wel de belangrijkste vraag — mag er water op een brandende lithium-ion batterij? Veel bedrijven hebben een prachtig gekeurde EOS staan, maar geen idee wat ze moeten doen zodra het misgaat. PGS 37-1 stelt niet voor niets harde eisen aan een schriftelijk noodplan: bij een EOS-incident tel je in minuten, niet in uren.

Wat schrijft PGS 37-1 voor over incidentrespons?

PGS 37-1 (Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen deel 37-1) regelt de veilige opslag en het veilige gebruik van energieopslagsystemen op basis van lithium-ion technologie. Naast bouwkundige en installatietechnische eisen verplicht de richtlijn organisaties met een EOS om een schriftelijk noodplan op te stellen. Dat plan moet in elk geval bevatten:

• Een concrete beschrijving van de te nemen stappen bij een incident (alarmering, ontruiming, eerste maatregelen)
• Actuele contactgegevens van hulpdiensten, installatieverantwoordelijke en leverancier van het EOS
• Een aangewezen bluswatervoorziening met voldoende capaciteit, afgestemd op de omvang van het systeem
• Instructies specifiek gericht op de risico’s van thermal runaway: het proces waarbij een beschadigde of oververhitte cel een onomkeerbare kettingreactie van hitte en gasvorming veroorzaakt
• Een verplichting tot periodieke training van medewerkers die met of nabij het EOS werken

Belangrijk detail waar veel bedrijven van schrikken: bij lithium-ion thermal runaway is water niet per definitie ongeschikt. Grote hoeveelheden water kunnen juist worden ingezet om de omliggende cellen te koelen en verdere kettingreactie te vertragen — maar dit moet wel zijn afgestemd met de brandweer en vastgelegd zijn in het bedrijfsnoodplan. Zomaar improviseren tijdens een incident is precies wat PGS 37-1 wil voorkomen. Wie het noodplan opstelt en actueel houdt, is geen vrijblijvende keuze. In de praktijk ligt deze taak bij dezelfde persoon die ook voor de rest van de elektrische installatie verantwoordelijkheid draagt: vergelijkbaar met de rol van de installatieverantwoordelijke onder NEN 3140. Wordt het EOS-beheer uitbesteed aan een externe partij, dan moet expliciet worden vastgelegd wie het noodplan actueel houdt en wie de jaarlijkse training organiseert — anders valt deze verantwoordelijkheid ongemerkt tussen wal en schip

Zo gaat het in de praktijk

Voorbeeld 1: Bij een groothandel geeft de gasdetectie van het EOS ‘s nachts een melding af. Er is geen actueel noodplan aanwezig op locatie — het document staat alleen op de server van de facilitair manager, die niet bereikbaar is. De brandweer moet ter plaatse improviseren zonder te weten welk type batterijen er staat en welke bluswatercapaciteit aanwezig is. Het incident wordt uiteindelijk beheerst, maar de reactietijd was onnodig lang.

Voorbeeld 2: Een productiebedrijf organiseert jaarlijks een korte instructie voor alle medewerkers die in de buurt van het EOS werken: wat is thermal runaway, welke signalen (geur, sissend geluid, zwelling van de behuizing) wijzen op een probleem, en wie moet direct worden gewaarschuwd. Wanneer een medewerker een lichte rooklucht opmerkt, wordt het protocol direct gevolgd en is het EOS preventief losgekoppeld voordat er daadwerkelijk brand ontstaat.

Veelgemaakte fout: een noodplan opstellen en vervolgens nooit meer inzien. PGS 37-1 verplicht niet alleen het bestaan van een plan, maar ook dat het actueel en bekend is bij iedereen die ermee te maken kan krijgen — inclusief externe hulpdiensten.

Wat zijn de risico’s als het noodplan ontbreekt of niet klopt?

• Vertraagde of verkeerde respons bij thermal runaway → uitbreiding van de brand naar aangrenzende ruimtes
• Hulpdiensten die niet weten met welk type systeem ze te maken hebben → verkeerde blusaanpak, extra gevaar voor het brandweerpersoneel
• Verzekeraar kan bij schade toetsen of aan de PGS 37-1-verplichtingen is voldaan — een ontbrekend of verouderd noodplan kan leiden tot een lagere uitkering
• Blootstelling van medewerkers aan toxische gassen (waaronder waterstoffluoride) doordat niemand tijdig is gewaarschuwd of geëvacueerd

Jouw actieplan voor een PGS 37-1-conform noodplan

• Stel een schriftelijk noodplan op met alarmeringsprocedure, contactgegevens en bluswaterafspraken, afgestemd met de lokale brandweer
• Zorg dat het noodplan fysiek en digitaal beschikbaar is op locatie — niet alleen op een centrale server
• Train medewerkers jaarlijks in het herkennen van vroege signalen van thermal runaway
• Controleer jaarlijks, gecombineerd met onderhoud, of het noodplan nog aansluit bij de actuele situatie van het EOS
• Leg gemaakte afspraken met de brandweer over blusmethode en bluswatervoorziening schriftelijk vast in het dossier

Conclusie: een EOS is pas veilig als het incidentplan net zo goed is als de installatie

Een correct opgestelde en gekeurde EOS-installatie is de basis. Maar zonder een actueel, bekend en geoefend noodplan sta je bij een incident alsnog met lege handen. PGS 37-1 maakt van incidentrespons geen bijzaak, maar een verplicht onderdeel van veilig beheer. Wil je zeker weten dat jouw organisatie voorbereid is op een EOS-incident? Omega Energietechniek verzorgt trainingen op het gebied van EOS, volledig afgestemd op de eisen van PGS 37-1. Bekijk onze EOS cursus.